OTOMOBİL SATIN ALDIM ANCAK KISA SÜRE SONRA ARIZA VERDİ HUKUKEN HAKLARIM NELER ?
TUĞTEPE AVUKATLIK İLETİŞİM - 📞📞 +90 553 543 27 68 📞📞
Bir otomobil satın aldınız. İlk başta herhangi bir sorun fark etmediniz. Ancak birkaç gün veya birkaç hafta sonra aracın kilometresinin düşürüldüğünü, ciddi bir kazasının gizlendiğini, motorunda önemli bir problem bulunduğunu ya da satıcının size söylediği özelliklerin gerçeği yansıtmadığını öğrendiniz.
Peki ayıplı araç satın alan kişinin hakları nelerdir?
Daha da önemlisi, ayıptan kaynaklanan haklar nasıl kullanılır?
Otomobil satışlarında ayıp nedeniyle ortaya çıkan uyuşmazlıklar, özellikle ikinci el araç piyasasında oldukça sık görülmektedir. Kilometre düşürülmesi, gizli hasar, değişen parçaların saklanması, motor veya şanzıman problemleri ve aracın geçmişine ilişkin gerçeğe aykırı bilgi verilmesi bu uyuşmazlıkların başında gelir.
Bu yazımızda ayıplı otomobil nedir, gizli ayıp nedir, araçta ayıp ortaya çıktığında hangi haklar kullanılabilir ve bu haklar nasıl ileri sürülmelidir? sorularını açıklıyoruz.
Ayıplı Araç Nedir?
Bir otomobilin ayıplı olması için mutlaka aracın çalışmıyor olması gerekmez.
Türk Borçlar Kanunu'nun 219. maddesine göre satıcı; aracın kendisine bildirilen nitelikleri taşımamasından ve kullanım amacı bakımından değerini veya alıcının araçtan beklediği faydayı önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki veya ekonomik ayıplardan sorumludur. Üstelik satıcının ayıbı bilmemesi, kural olarak sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Örneğin:
100.000 kilometrede olduğu söylenen aracın kilometresinin düşürülmüş olması,
Büyük bir kazanın alıcıdan gizlenmesi,
Şasi veya önemli taşıyıcı parçalarda daha önce yapılan işlemlerin saklanması,
Motorun ciddi ve olağan dışı bir arızasının bulunması,
Şanzımanda satış sırasında mevcut olan önemli bir problemin gizlenmesi,
Aracın "değişensiz" olduğu söylenmesine rağmen önemli parçalarının değiştirilmiş olması,
Satıcı tarafından aracın özellikleri hakkında gerçeğe aykırı bilgi verilmesi
somut olayın özelliklerine göre ayıp veya gizli ayıp kapsamında değerlendirilebilir.
Otomobilde Gizli Ayıp Nedir?
Araç satışlarında en önemli kavramlardan biri gizli ayıptır.
Gizli ayıp, alıcının aracı satın alırken olağan bir inceleme ile fark edemeyeceği ve daha sonra ortaya çıkan ayıpları ifade eder.
Örneğin ikinci el bir otomobil satın aldınız. Aracı satın almadan önce dış görünüşünü kontrol ettiniz ve ekspertiz yaptırdınız. Bir süre sonra yetkili serviste yapılan incelemede aracın geçmişte ciddi bir kazaya karıştığı veya kilometresinin düşürüldüğü ortaya çıktı.
Bu durumda ayıbın niteliğine göre gizli ayıp söz konusu olabilir.
Nitekim Yargıtay kararlarında, satış sırasında kilometresi düşürülmüş olan aracın bu durumunun gizli ayıp niteliğinde olabileceği ve satıcının ayıbı bilmediğini ileri sürmesinin tek başına sorumluluğu ortadan kaldırmayacağı kabul edilmiştir.
Ayıplı Araç Satın Alan Kişinin Hakları Nelerdir?
Araçta ayıp bulunduğunda alıcının hangi haklara sahip olduğu, satışın niteliğine göre değerlendirilmelidir.
Özellikle tüketici ile ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı arasındaki satışlarda 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun hükümleri gündeme gelebilir.
Bunun dışında kalan satışlarda ise Türk Borçlar Kanunu'nun ayıba karşı tekeffül hükümleri önem taşır.
Türk Borçlar Kanunu'nun 227. maddesinde alıcıya çeşitli seçimlik haklar tanınmıştır. Bunlar genel olarak:
Sözleşmeden dönme,
Satış bedelinden indirim isteme,
Ücretsiz onarım isteme,
Ayıpsız benzeriyle değiştirme isteme
şeklindedir. Ayrıca şartlarına göre tazminat talep edilmesi de mümkündür.
Ancak "araç ayıplı çıktı, hemen paramı geri alırım" şeklinde basit bir yaklaşım her olayda doğru değildir. Hangi hakkın kullanılabileceği ve hangi hukuki yolun izleneceği aracın ayıbının niteliğine, satışın kimler arasında yapıldığına, ayıbın ne zaman ortaya çıktığına ve eldeki delillere göre değerlendirilmelidir.
1. Sözleşmeden Dönme ve Aracı İade Etme
Ayıp önemli nitelikteyse alıcı sözleşmeden dönerek aracın iadesini ve ödediği bedelin geri verilmesini talep edebilir.
Örneğin:
Ahmet, ikinci el bir otomobili 900.000 TL'ye satın alıyor.
Satıcı araçta herhangi bir ciddi problem olmadığını ve aracın 120.000 kilometrede olduğunu söylüyor.
Bir ay sonra yapılan teknik incelemede aracın kilometresinin gerçekte 250.000 kilometrenin üzerinde olduğu ve aracın satıştan önce ciddi motor işlemleri gördüğü ortaya çıkıyor.
Bu durumda ayıbın niteliğine göre Ahmet'in sözleşmeden dönme hakkını kullanması gündeme gelebilir.
Ancak bunun için yalnızca "araçta problem var" demek yeterli değildir.
Ayıbın satış tarihinde mevcut olduğunun ve hukuken satıcının sorumluluğunu gerektirdiğinin ortaya konulması gerekir.
2. Satış Bedelinde İndirim İsteme
Alıcı her zaman aracı iade etmek istemeyebilir.
Örneğin araçta 100.000 TL değer kaybına neden olan bir ayıp bulunduğunu düşünelim.
Alıcı aracı kullanmaya devam etmek istiyorsa, somut olayın koşullarına göre ayıp oranında satış bedelinden indirim talep edebilir.
Özellikle araçta onarılması mümkün olan veya aracın kullanımını tamamen ortadan kaldırmayan ayıplarda bu seçenek önem kazanabilir.
Burada kritik nokta, indirim miktarının nasıl hesaplanacağıdır.
Araçtaki ayıbın aracın gerçek piyasa değerine etkisi teknik olarak belirlenebilir. Bu nedenle uyuşmazlıklarda bilirkişi incelemesi önemli hale gelebilir.
3. Ücretsiz Onarım Talebi
Bazı durumlarda araçtaki ayıp onarılarak giderilebilir.
Örneğin belirli bir mekanik parçadaki üretim kaynaklı veya satış tarihinde mevcut olan bir arıza, aracın tamamen değiştirilmesini gerektirmeden giderilebilecek nitelikte olabilir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 227. maddesi, aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde alıcıya ücretsiz onarım isteme hakkı da tanımaktadır.
Ancak otomobilin ciddi ve temel bir ayıbının bulunması halinde yalnızca onarım yoluna gidilip gidilemeyeceği ayrıca değerlendirilmelidir.
Yargıtay'ın bazı araç uyuşmazlıklarında, ayıbın niteliği ve güvenlik açısından önemi nedeniyle daha ağır bir seçimlik hakkın kullanılmasının mümkün olabileceği görülmektedir.
4. Ayıpsız Misliyle Değişim
Özellikle sıfır kilometre araçlarda gündeme gelen önemli haklardan biri de ayıpsız misliyle değişim talebidir.
Örneğin sıfır kilometre olarak satın alınan araçta üretimden kaynaklanan ciddi ve giderilmesi mümkün olmayan veya tekrar eden bir problem ortaya çıkıyorsa, somut olayın şartlarına göre aracın ayıpsız benzeriyle değiştirilmesi gündeme gelebilir.
Yargıtay uygulamasında aracın ayıbının niteliği, güvenliğe etkisi, onarımın yeterli olup olmadığı ve diğer somut koşullar birlikte değerlendirilmektedir.
Dolayısıyla her arızada otomatik olarak "sıfır araçla değişim" sonucuna ulaşmak doğru değildir.
İkinci El Araçta En Sık Görülen Ayıplar
İkinci el otomobil satışlarında özellikle şu konular uyuşmazlık konusu olmaktadır:
Kilometre düşürülmesi
Aracın kilometresinin gerçekte olduğundan daha düşük gösterilmesi, aracın ekonomik değerini ve alıcının satın alma kararını doğrudan etkileyebilir.
Yargıtay, kilometresi düşürülmüş araçlarla ilgili kararlarında bu durumun gizli ayıp oluşturabileceğini ve satıcının ayıbı bilmediğini ileri sürmesinin tek başına sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını kabul etmiştir.
Gizlenen kaza ve hasarlar
Aracın ciddi bir kazasının bulunmasına rağmen bunun alıcıya bildirilmemesi de ayıp iddialarına konu olabilir.
Özellikle aracın piyasa değerini önemli ölçüde etkileyen hasarların gizlenmesi halinde uyuşmazlık çıkmaktadır.
Motor ve şanzıman problemleri
Motor, turbo, şanzıman veya aracın güvenliği açısından önemli mekanik sistemlerinde satış tarihinde mevcut olan ciddi problemler de ayıp kapsamında değerlendirilebilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yakın tarihli bir kararında, aracın olağan kabul edilmeyecek düzeyde yağ tüketmesinin üretim kaynaklı gizli ayıp olarak değerlendirildiği bir uyuşmazlık ele alınmıştır.
Araçtaki Ayıp Nasıl İspatlanır?
Ayıplı araç uyuşmazlıklarında en önemli konulardan biri delillerdir.
Bu nedenle araçta bir problem fark edildiğinde mümkün olduğunca şu belgeler toplanmalıdır:
Araç satış sözleşmesi,
Fatura,
Ekspertiz raporu,
Servis kayıtları,
Yetkili servis belgeleri,
Araç bakım kayıtları,
TÜVTÜRK muayene kayıtları,
Tramer/hasar kayıtları,
Kilometre kayıtları,
Satıcıyla yapılan WhatsApp yazışmaları,
SMS ve e-posta yazışmaları,
Arızaya ilişkin fotoğraf ve videolar,
Onarım faturaları,
Teknik servis raporları,
Bilirkişi veya uzman incelemeleri.
Özellikle kilometre düşürülmesi gibi durumlarda geçmiş muayene ve servis kayıtları önemli deliller oluşturabilir. Yargıtay kararlarında da teknik bilirkişi raporları ve araç kayıtlarının değerlendirmeye alındığı görülmektedir.
Ayıplı Araçta Satıcıya Ne Zaman Bildirim Yapılmalıdır?
Ayıbı fark ettiğiniz anda satıcıya bildirim yapmak önemlidir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 223. maddesine göre alıcı, teslim aldığı malı işlerin olağan akışına göre imkan bulur bulmaz incelemeli ve satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse bunu uygun bir süre içerisinde satıcıya bildirmelidir.
Olağan incelemeyle fark edilemeyecek gizli bir ayıp sonradan ortaya çıkarsa, durumun hemen satıcıya bildirilmesi gerekir.
Bu nedenle ayıbı öğrendikten sonra aylarca beklemek yerine, hukuki durumunuzu hızlı şekilde değerlendirip satıcıya yazılı bildirim yapmak daha güvenlidir.
Ayıp Bildirimi Nasıl Yapılmalı?
"Arabayı aldım, bozuk çıktı" şeklinde telefon görüşmesi yapmak yerine, mümkün olduğunca ispatlanabilir bir iletişim yöntemi kullanılmalıdır.
Bildirimde:
Aracın ne zaman satın alındığı,
Ayıbın ne olduğu,
Ayıbın ne zaman öğrenildiği,
Varsa teknik tespit,
Hangi seçimlik hakkın kullanıldığı,
Talebin yerine getirilmesi için verilen süre
açıkça belirtilmelidir.
Örneğin alıcı aracın kilometresinin düşürüldüğünü öğrenmişse, bunu satıcıya yazılı olarak bildirerek sözleşmeden dönme ve bedelin iadesi talebini somutlaştırabilir.
Burada önemli olan, kullanılmak istenen hukuki hakkın somut olayla uyumlu şekilde belirlenmesidir.
Satıcı "Ben de Bilmiyordum" Diyebilir mi?
Bu, ikinci el araç uyuşmazlıklarında en sık karşılaşılan savunmalardan biridir.
Örneğin satıcı şöyle diyebilir:
"Ben aracı benden önceki kişiden aldım. Kilometresinin düşürüldüğünü bilmiyordum."
Ancak satıcının ayıbı bilmiyor olması, ayıba karşı sorumluluğunu her durumda ortadan kaldırmaz.
TBK m. 219'da satıcının ayıbın varlığını bilmese dahi sorumlu olabileceği açıkça düzenlenmiştir. Yargıtay da kilometresi düşürülmüş araçlarla ilgili kararında bu hususa dikkat çekmiştir.
Ancak burada satışın tarafları, satıcının niteliği, sözleşme, ayıbın niteliği ve uygulanacak özel mevzuat birlikte değerlendirilmelidir.
Ekspertiz Raporu Varsa Satıcı Sorumluluktan Kurtulur mu?
Hayır, yalnızca "ekspertiz raporu var" demek satıcının her durumda sorumluluktan kurtulduğu anlamına gelmez.
Ekspertiz raporunun içeriği önemlidir.
Örneğin ekspertiz raporunda açıkça belirtilen bir kusuru alıcı bilerek aracı satın aldıysa farklı bir değerlendirme yapılabilir.
Buna karşılık ekspertiz raporunda tespit edilemeyen gizli bir ayıp daha sonra ortaya çıkmışsa, satıcının sorumluluğu ayrıca değerlendirilir.
Bu nedenle ekspertiz raporunun tamamı incelenmeden "ekspertiz raporu var, dava açılamaz" sonucuna varmak doğru değildir.
Ayıplı Araç İçin Dava Açmadan Önce Ne Yapılmalı?
Ayıplı otomobil nedeniyle hukuki süreç başlatmadan önce şu aşamaların dikkatle değerlendirilmesi gerekir:
1. Ayıbı teknik olarak tespit edin.
Aracın gerçekten ayıplı olup olmadığı mümkün olduğunca uzman incelemesiyle ortaya konulmalıdır.
2. Delilleri toplayın.
Ekspertiz, servis, muayene, hasar ve satış belgelerini saklayın.
3. Satıcıya yazılı bildirim yapın.
Ayıbı ve talebinizi açık şekilde ortaya koyun.
4. Hangi seçimlik hakkın kullanılacağına karar verin.
Sözleşmeden dönme, bedel indirimi, onarım veya ayıpsız misliyle değişim seçeneklerinden hangisinin somut olaya uygun olduğu belirlenmelidir.
5. Satışın tüketici işlemi olup olmadığını belirleyin.
Satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket edip etmediği, uygulanacak hukuki prosedür bakımından önemlidir.
6. Dava veya tüketici uyuşmazlığı sürecini doğru şekilde başlatın.
Görevli merci ve uygulanacak usul, satışın niteliğine ve uyuşmazlığın özelliklerine göre belirlenmelidir.
Ayıplı Araç Davalarında En Büyük Hata Nedir?
En büyük hatalardan biri, araçtaki problemi öğrendikten sonra hiçbir şey yapmadan aracı kullanmaya devam etmek ve aylar sonra hukuki yola başvurmaktır.
Bir diğer önemli hata ise yalnızca sözlü görüşmelere güvenmektir.
"Satıcıya söyledim ama kabul etmedi" demek yerine, mümkün olduğunca yazılı ve ispatlanabilir bildirim yapılmalıdır.
Ayrıca araçta ciddi bir mekanik problem varsa, aracı onarmadan veya önemli parçaları değiştirmeden önce delillerin nasıl korunacağı da değerlendirilmelidir.
Çünkü dava sırasında mahkemenin önündeki temel sorulardan biri şudur:
Araçta gerçekten ayıp var mıydı ve bu ayıp satış tarihinde mevcut muydu?
Bu sorunun teknik ve hukuki delillerle ortaya konulması gerekir.
Ayıplı Araç Satışında Haklarınızı Kaybetmeyin
İkinci el veya sıfır kilometre bir otomobil satın aldıktan sonra ciddi bir problemle karşılaşmanız halinde, yalnızca aracın tamir edilip edilemeyeceğine bakmamak gerekir.
Öncelikle bunun hukuken ayıp olup olmadığı belirlenmeli, ardından kullanılabilecek seçimlik haklar değerlendirilmelidir.
Somut olayın şartlarına göre:
Sözleşmeden dönme,
Bedel indirimi,
Ücretsiz onarım,
Ayıpsız misliyle değişim
ve şartları varsa tazminat
gündeme gelebilir.
Özellikle kilometresi düşürülmüş araç, gizli hasarlı araç, motor veya şanzıman problemi bulunan araç ve geçmişi gizlenmiş ikinci el otomobil uyuşmazlıklarında, hukuki sürecin doğru delillerle yürütülmesi büyük önem taşır.
Unutulmamalıdır ki her araç arızası hukuken "ayıp" değildir ve her ayıpta aynı hukuki sonuç doğmaz. Bu nedenle aracın satış sözleşmesi, ekspertiz raporu, servis kayıtları ve ayıbın niteliği birlikte değerlendirilmelidir.
Ayıplı araç satın aldığınızı düşünüyorsanız, hak kaybı yaşamamak için ayıbı öğrendiğiniz anda hukuki durumunuzu değerlendirmek önemlidir.
Yorumlar